Nhà tù khổ sai người An Nam: những tù chính trị bị lưu đày cuối cùng ở Guyane
Tác giả: Christèle Dedebant (Christèle Dedebant)
Dịch giả: Lê Hồng Phước
"Từ phòng vấn đến đọc tài liệu, từ lục tìm trên báo đến tra cứu tư liệu lưu trữ nhờ sự hỗ trợ của nhà làm phim - nhà sử học Pierre Michelon - tôi đã có thể tái dựng lại lịch sử của hơn 500 tù nhân "người An Nam", như cách người ta gọi vào thời đó, đến khai hoang vùng đất Guyane xa xôi này. Nhiều khoảng trống vẫn còn đó. Đôi khi, một chuỗi giả thuyết được đưa ra để lấp đầy những "khoảng trống" trong câu chuyện. Có lúc, một làn gió mang âm hưởng hư cấu thổi đến khiến câu chuyện trở nên sinh động. Biết bao câu chuyện, cả lớn lẫn nhỏ, đáng được kéo ra khỏi sự lãng quên.
Trong cuộc phiêu lưu tập thể dưới sự khắc nghiệt của nhà tù này, những biến động của chiến tranh và cả những xáo trộn của thời kì "giải thuộc địa", những số phận đặc biệt dần dần được hiện rõ" (Christèle Dedebant)