Dân tộc Việt Nam, theo học giả Đào Duy Anh, có một vận mệnh đặc biệt khi trở thành đại biểu duy nhất trong nhóm Bách Việt không bị Hán hóa và đã kiên cường thoát khỏi ách đô hộ trong suốt hơn 10 thế kỷ để trở thành một quốc gia độc lập. Lý giải cho tinh thần quốc gia quật khởi đó, Đào Duy Anh đã phân tích một cách khá toàn diện các nguyên do cùng đặc điểm hình thành nên dân tộc Việt Nam trong buổi đầu sơ khai. Các đặc điểm từ chủng tộc, địa bàn sinh sống, trình độ kỹ thuật, phong tục tập quán cho đến tổ chức chính trị, chế độ xã hội cùng những cuộc tranh đấu bền bỉ trong lịch sử đã chứng minh dân tộc Việt Nam có những cơ sở vững chắc cho tinh thần dân tộc nẩy mầm, rèn đúc và phát triển.
Vấn đề nguồn gốc dân tộc Việt Nam, qua hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, đã và luôn trở thành một trong những mối bận tâm chưa có hồi kết của các trí thức người Việt. Song có thể nói, chuyên khảo Nguồn gốc dân tộc Việt Nam của Đào Duy Anh đã cho ta một câu trả lời tương đối ngắn gọn, sâu sắc, đồng thời gợi ra những suy nghĩ, tìm tòi mới về vấn đề này.
